Theo như Gaudin một nhà phê b́nh tranh nổi tiếng vào năm 1839 th́ nhóm chụp ảnh Trúc Viên hiện sinh hoạt tại Thành phố San Jose,tiểu bang California toàn là những kẻ có “tội trọng”.
Gaudin viết trên tờ báo Leipzig City Advertiser khi nghe Paul Delaroche chế tạo thành công máy chụp ảnh đầu tiên của thế giới (19/8/1839) như sau:
“Ước mơ ghi cái bóng mờ không những không thực hiện được, mà nội cái ham muốn đó thôi, cái động lực làm điều này thôi đă phạm vào luật ngạo báng đạo rồi. Chúa đă tạo ra con người theo h́nh ảnh của Người, không có cái máy móc nào do con người chế ra có khả năng làm được điều này cả!. Có lẽ nào Chúa lại bỏ đi cái nguyên tắc muôn thủa của Người, và để cho một tên người Pháp… mời chào nhân loại cái phát minh của quỷ này sao?”
Lại nữa, cứ theo ông bà ta thủa Tây đồn điền vừa chiếm cứ Indochina ai mà "để Tây Dương chụp bóng th́ hồn sẽ bị nhốt trong cái hộp sắt ấy luôn!!!" Là kẻ mê thích nhiếp ảnh, tôi đă đi theo nhóm săn h́nh Trúc Viên trong 2 ngày cuối tuần để xem họ phạm "tội trọng" như thế nào, và "hồn ai sẽ bị nhốt vào trong những cái hộp sắt" của họ tại National Park Yosemite vào tuần cuối tháng 11.
Nhóm săn h́nh Trúc Viên, hay theo tên gọi chính thức của họ trên trang nhà Trucvienphotography.com--Hội Nhiếp Ảnh Nghệ Thuật Trúc Viên Vùng Vịnh San Francisco quy tụ một số anh chị em có cùng sở thích dùng máy ảnh ghi nhận cảnh đẹp, sinh hoạt nghệ thuật trong cộng đồng bằng digital camera. Nhóm thành lập từ vài năm qua và là một trong 12 hội đoàn vùng Vịnh San Francisco được tuyên dương bởi IRCC v́ thành tích phục vụ cộng đồng trong năm 2006 vừa qua.
Trong giới chụp ảnh, phân định đẳng cấp giữa người chuyên nghiệp và tài tử cách nhau rất xa… Theo tiêu chuẩn của quốc tế, người chơi ảnh được gọi là chuyên nghiệp khi họ đạt danh hiệu Certified Professional Photographer (CPP). Muốn trở thành CPP thủ tục rất nhiêu khê, lắm luật lệ, và chỉ có khoảng 3% số người chơi ảnh được Hội Đồng Chứng Nhận Nhiếp Ảnh Photographic Certification Commission (PCC) cấp cho danh hiệu CPP.
Tuy nhiên, rất nhiều người cầm máy ảnh không phải là CPP nhưng tay nghề và tác phẩm của họ có tính nghệ thuật cao và rất nhà nghề… như những người đang chơi ảnh trong Hội Trúc Viên.
Kể ra mà nói, kỹ thuật dùng digital camera của nhiều người trong Hội Trúc Viên vượt xa tŕnh độ tay chơi cầm máy tài tử, v́ đa số họ đă từng cầm máy ảnh rất nhiều năm, kiến thức tích lũy về bộ môn này không phải là ít và họ đi nhiều nơi săn ảnh với nỗi đam mê kỳ lạ.
Hội Trúc Viên với hơn 20 hội viên yêu nghệ thuật nhiếp ảnh, đứng đầu là bác Dương Phụng, người đă có hơn 60 năm cầm máy ảnh lo phần hướng dẫn kỹ thuật và tổ chức mọi sinh hoạt cho Hội.
Hàng năm vào dịp Tết Hội Trúc Viên có pḥng tranh triển lăm tại Hội Chợ Tết ở downtown San Jose. Với ngần ấy nhân và thưc lực, không ít th́ nhiều đă tạo cho họ một thế đứng cùng sánh bước với hội nhiếp ảnh khác trong vùng Vịnh và những tay cầm máy nhà nghề bạn trên nhiều nẻo đường săn ảnh tại Hoa Kỳ, cũng như ngay tại Việt Nam, và gọi họ là những nhiếp ảnh gia chuyên nghiệp của Vùng Vịnh San Francisco cũng không phải là quá đáng.
Bác Dương Phụng, con chim đầu đàn của Trúc Viên vừa chẵn 83 tuổi cho tôi biết:
- Chụp h́nh thời nay rất đơn giản, khác xưa nhiều lắm, h́nh nào chụp cũng rơ hết!, nhưng chụp được một tấm h́nh đẹp và có tính nghệ thuật khó hơn nhiều, không chừng phải bấm cả ngàn tấm may ra mới có được một tấm! Cháu đi với Trúc Viên, cơ may có ảnh đẹp nhiều hơn, học hỏi được nhiều điều và sẽ tiến nhanh hơn…. Chuyến đi chụp lá vàng ở Mono Lake với người mẫu Kiều Oanh bác hy vọng các anh em khác có thêm nhiếu tấm ảnh đẹp... Mùa Thu là mùa gặt, mùa bận rộn của các photographer...
Mớ kiến thức về nhiếp ảnh của tôi quả thực không có hệ thống tí nào, cái mơ ước năm 14 tuổi có cái máy ảnh Lumiere của Pháp bầy ở tiệm Long Biên đường Nguyễn Huệ khiến tôi mất hai năm trời để dành tiền ăn sáng mới mua nổi. Hồi trung học tôi có theo thầy Đinh Công Hoạt học kỹ thuật pḥng tối nhưng vẫn c̣n lơ tơ mơ lắm!
Ngay đến bây giờ, cái mơ ước có cái máy ảnh digital với mấy cái ống kính thiệt “xịn” vẫn là toan tính bỏ dở nhiều phen của tôi, dẫu ǵ nhiếp ảnh cũng chỉ là môn chơi, tiêu pha cả dăm ngàn ai mà chẳng đắn đo!.
Ai đó trong Hội Trúc Viên từng nói với tôi rằng vào hội nhiếp ảnh cũng là vào hội phá sản v́ tiền kiếm vô không được một xu, nhưng tiền tiêu ra mất cả ngàn!
Tôi dậy từ 5 giờ sáng ngày thứ Bẩy, đến điểm hẹn tại Newark đă thấy vài người đang lục tục kéo đến. Tôi chuẩn bị đồ nghề nhiếp ảnh khiêm tốn của ḿnh từ vài đêm trước. Tôi mang theo một máy Canon 10D, cái giá ba chân bỏ hen rỉ cả 10 năm nay, vài ống kính căn bản, ít thanh memory, battery charger, tất cả gói ghém gọn nhẹ trong cái túi back pack đeo trên vai.
Anh Vũ Công Hiển, trip planner của Hội là giáo sư dậy môn Toán ở học khu Daily City, tác giả của quyển “Tự Điển Toán Diễn Giải” đến thật đúng hẹn lúc 6 giờ sáng. Cô người mẫu Kiều Oanh cùng đi trên xe cũng đang c̣n ngái ngủ..
Một lúc sau, chiếc xe van thứ nh́ đón người ở San Jose đến và chúng tôi tổng cộng 12 người bắt đầu nhắm hướng freeway 680 rồi rẽ qua 120 rong ruổi gần 4 giờ lái xe tới June Lake thuộc Mono County cách Yosemite về hướng Tây khoảng 50 dậm.
Chiếc xe van của tôi gồm 7 người, theo dọ hỏi tôi nhận thấy đồ nghề mang theo của mỗi người trị giá đôi ba ngàn là ít; anh Dương Hiền chẳng hạn, anh đang cầm máy Canon XTI vừa mua tốn ngót ngét cả ngàn, vài ống kính và chân chống cũng cả ngàn.
Bác Trịnh Nữ người mang máy medium format Mimaya, với vài ống kính to kềnh trị giá dăm ngàn như chơi. Đa số c̣n cầm theo một máy ảnh back up nữa. Gọi là back up nhưng vẫn là cái đồ chơi đắt tiền mà lắm người đang mơ ước....
Anh Dương Hiền người duy nhất trong Hội có nghề tay trái nhận chụp ảnh đám cưới, nói với tôi:
- Chụp h́nh đám cưới dễ chừng nào th́ chụp h́nh nghệ thuật ở field trip khó chừng nấy! Bởi v́ khi ḿnh chụp h́nh cho khách hàng xong, họ chỉ cần mặt mũi tươi đẹp là đủ, cách setup thường rất dễ và tiệc cưới nào cũng na ná giống nhau… c̣n cảnh đẹp thiên nhiên khác xa, ḿnh phải nắm vững kỹ thuật xử dụng ánh sáng mặt trời để đạt cái tối ưu, phải biết chọn góc độ có tính nghệ thuật, và đồ nghề phải tương ứng với mỗi góc nh́n của ḿnh… Đám cưới, đâu ai cần ống kính macro, télé làm ǵ, nhưng chụp h́nh thiên nhiên muốn ghi h́nh được con sâu, con chim, cánh hoa phải có ống kính thích hợp mới được…
Anh Trương Tế chủ nhân một tiệm rượu chủ trương thà đóng cửa tiệm chứ không bỏ chuyến đi săn h́nh, giăi bầy về nỗi đam mê nhiếp ảnh của ḿnh một cách công khai:
- Tôi năm nay hơn 60 sức khỏe không như xưa, bác sĩ nói tôi bị vài thứ bịnh già đến sớm như high cholesterol, diabet, tôi mà ở nhà mấy thứ này h́nh như chỉ có tăng nhưng đi chụp h́nh tôi thấy khỏe ra nhiều.
Cứ nh́n vào mấy tấm h́nh của anh Trương Tế mới thấy cái nghiêm chỉnh săn h́nh của anh... giống như Dưỡng Do Cơ thời Chiến quốc bắn tên bách phát bách trúng, những tấm ảnh của anh chụp rất đều tay, có bố cục rất mạnh, góc nh́n nào cũng thu hút người xem.
Anh Vũ Công Hiển nói với tôi về bí mật làm sao cho có ảnh đẹp:
- Đừng chụp nhiều, phí công về nhà phải delete, tận dụng ánh sáng để bắt được những tấm ảnh đẹp. Tôi thích chụp backlit, "con-soleil" ngược sáng có cái hay của nó. Thường th́ hướng nguồn sáng 10 giờ hay 2 giờ ghi đựoc profile của object hay hơn.
Wow! …Một bài học hay!. Tôi hỏi thêm về nguồn sáng 10 giờ, 2 giờ, anh giải thích:
- Dễ hiểu mà!.... Giả dụ hướng xe đang chạy tới là 12 giờ, người mẫu ở trước mặt, hướng mặt trời 10 giờ hay 2 giờ như trên mặt đồng hồ. Ánh sáng backlit dùng trên cả màn ảnh nữa, các tay cinematography director bậc thầy của Hollywood như Robert Richarson của phim The Aviator, hay Zhao Xiaodang trong House of Flying Daggers đều thích dùng ngược sáng…Tôi xem phim mà thiếu mấy cái scene dùng backlit thà không xem th́ hơn!
Bác Trịnh Nữ người duy nhất trong nhóm xử dụng máy Mamiya medium film format góp ư:
- Tôi thích thuận sáng hơn, object ở hướng 12 giờ, mặt trời hướng 6 giờ chắc h́nh hơn. Có điều trời có mây, ảnh sáng đều hơn!
Lại thêm một bài học mới.
Khi gần đến Yosemite, chúng tôi dừng xe ở một b́a rừng, lá cây đă vàng ối.
“Oh Beautiful America” một bài hát Mỹ tôi chỉ nhớ vài câu chưa đủ ư diễn tả được cái đẹp mùa Thu trước mặt tôi… Thu của Việt Nam ít ỏi quá, trăn trở đớn đau với mộng mị nhiều quá… Thu của Lưu Trọng Lư không dính dấp ǵ với cái Thu trước mặt tôi, Thu của Ngô Thụy Miên gọi mưa về làm ǵ tôi chẳng hiểu nổi, chỉ thêm phiền cho người photographer.... Thu ngay đây, đẹp quá!!....
Cả thửa rừng vàng ối, mầu vàng giữa mầu chanh chín và quả thị già…không phải dăm cây mà cả cánh rừng trước mặt… mấy ngọn núi xa xa cũng ửng vàng rực rỡ do mấy vạt nắng chiều đó đây… Người mẫu Kiều Oanh chỉ mất mươi phút đă mặc xong cái áo dài mầu thiên thanh và gương mặt đă có tí phấn hồng phơn phớt làm mê hồn mấy anh photographer!.
Con đường nhỏ song song với lộ chính ven rừng vắng hoe, người mẫu Kiều Oanh được hướng dẫn cách posing bởi bác Phụng tha thướt trong chiếc áo dài mầu xanh từ từ đi bộ ngược hướng chúng tôi, gió thổi tung tà áo, gió cuốn ôm chặt chiếc quần trắng nửa dấu, nửa khoe đôi chân người mẫu bước ngược gió... lá vàng bỗng đỏ hơn, gió bỗng cuốn tung bụi đường cao hơn, quanh tôi chỉ nghe tiếng bấm lách cách shutter không đều của các loại máy ảnh Canon, Nikon, Fuji, từ hơn chục photographer đang nhắm vào Kiều Oanh.
Bốn tiếng lái xe ṛng ră, vốn liếng đầu tư vào máy móc bấy lâu, thiên nhiên ban cho mùa Thu lá vàng rực rỡ, tô điểm thêm nắng vàng hoe với mây trôi lăng đăng,. Người mẫu Kiều Oanh đâu biết rằng cái cơ hội hiếm hoi dành cho nàng với ngần ấy người, ngần ấy máy móc và điều kiện thuận lợi, chắc hẳn nàng sẽ có những tấm ảnh thật đẹp để đời.
Tôi chợt thấy, rơ ràng có hai trường phái thuận sáng và ngược sáng đang chụp Kiều Oanh. Nhóm chọn hướng 10 giờ có Vũ Hiển, Vũ Hào, Đoàn Thế và tôi, c̣n đa số mọi người nhắm Kiều Oanh với mặt trời sau lưng họ. Cô người mẫu him him đôi mắt có thể v́ chói sáng hay như thể làm điệu thêm, thỉnh thỏang nhoẻn miệng cười duyên, chung quanh vẫn chỉ nghe thấy tiếng lách cách bấm máy không ngừng....
Người chụp ảnh loại amateur như tôi vốn quờ quạng về bố cục (composition) cứ lẫn lộn về người đẹp hay cảnh đẹp là đề tài chính… Giống như cảnh lá vàng mùa Thu và người mẫu trong chiếc áo dài mầu thiên thanh, đâu là cái chính?…
Anh Đoàn Thế cho biết:
- Câu trả lời là tùy… Tuy nhiên phải biết khai thác, xử dụng cái đẹp của thiên nhiên và cái yêu kiều của người mẫu… nếu tấm ảnh của tôi tôi chỉ chú trọng vào một thứ th́ tôi phải biết chắc tôi muốn ǵ, chứ lờ mờ cả hai thứ chụp uổng cả phim… Theo kinh nghiệm của tôi, nên focus vào người mẫu, chọn điểm sáng là người mẫu và t́m góc ảnh mạnh của thiên nhiên… Chưa hiểu hả? dần dần sẽ quen nhưng nói trước nhé….không dễ đâu!
Chúng tôi đến June Lake vào xế chiều… Đối với người chơi ảnh, giờ vàng, giờ bạc là xế chiều và lúc mặt trời mọc… Môn photography bắt đầu bằng chữ photo chỉ về ánh sáng đủ nói lên yếu tố quan trọng bậc nhất của bộ môn này.
Tranh thủy mạc của ta và Tầu ít khi nào khai thác bóng nước. Giới chơi ảnh tại Mỹ lại khác…Ngọc Bích một người photogrpaher rất trẻ từng nói với tôi:
- Cầm máy ảnh ghi được object “đánh” xuống mặt nước mới ngỡ ngàng v́ cái đẹp bất ngờ của nó và mới biết cám ơn người đă chế ra cái máy ảnh kỳ diệu mà ḿnh đang xử dụng này.….
Người mẫu Kiều Oanh đứng ven hồ June Lake, áo dài tha thướt “đánh” xuống mặt hồ… tôi ngẩn ngơ không biết chọn bóng nàng hay chọn nàng…
June Lake vào cuối Thu chẳng mấy ai là du khách lại đến lúc chiều xuống, có chăng chỉ mấy thầy cô trong "hội phá sản"... lũ lựơt kéo đến lỉnh kỉnh với chân chống, xốc xa, xốc xếch với túi bị trên vai. Tôi tính nhẩm có khoảng 5, 6 chục người chụp ảnh đang săn ảnh ở ven hồ vào lúc đó, cứ 5 người cầm máy lại có một người dùng máy Canon 5D đắt nhất đương thời.... Thế mới biết nghề chơi rất công phu và chơi cho đáng mới là biết chơi...
Chúng tôi chụp ít cảnh ở June Lake rồi trở về, v́ tối dần, mặt hồ dậy sóng không thể chụp ảnh đẹp được... mặt trời lặn sau rặng núi cao, chúng tôi cũng chẳng ghi ǵ được cảnh mặt trời lặn trên hồ...
Chúng tôi trở về khách sạn và ăn tối ở Mono Inn Italian Restaurant, nơi Ansel Adams bậc thầy chụp ảnh nature landscape từng đến, sau này dọ hỏi người manager mới biết chủ quán ăn là cháu của Ansel Adams và nơi đây hàng năm tổ chức các khóa học về tranh landscape do học tṛ của Ansel Adams tổ chức, thức ăn ngon cỡ 3 sao, giá không rẻ tí nào.
Mọi người trở về và hẹn nhau dậy sớm chụp cảnh b́nh minh trên hồ lúc 5 giờ sáng.... Người mẫu Kiều Oanh đuợc ở nhà ngủ, miễn phải lặn lội đi theo bọn tôi.
Săn h́nh mặt trời mọc trên mặt hồ không phải dễ... Bác Dương Phụng dặn ḍ mọi người trước khi đi lúc sáng sớm:
- Nhớ đi sớm dành chỗ tốt đặt máy hội đủ điều kiện để ghi được cảnh vật phản chiếu xuống mặt hồ, t́m ṭi mỗi góc cạnh của mỗi tảng đá nhô trên mặt nước, ước chừng mây hiện ở đâu, và tính toán độ sáng tăng dần của mặt trời, chú ư đến nắng sớm phủ trên đá…. Ṿi la! Thế là cứ bấm.. chụp xong mấy chú về chia xẻ ảnh với nhau... lần đầu chắc chưa đẹp nhưng học hỏi được nhiều cái hay....
Nghe xong, tôi cứ như xẩm mù nghe kèn... Nhưng đi để học, cần hơn là đi để có h́nh đẹp.... Chúng tôi rời chỗ khi trời c̣n tối kịt mới 4 giờ sáng... đến nơi đă thấy thầy cô photographer Mỹ tới trước ḿnh rồi... Tôi theo chân anh Trương Tế và Vũ Hào vào sâu trong vùng đá rậm rịt. Mon men leo lên mỏm đá và đặt máy lên chân chống.. mặt hồ tĩnh lặng, mặt trời le lói ẩn sâu sau rặng núi thấp chưa đủ soi sáng trần gian… tiếng c̣ kêu đêm thỉnh thoảng vẫn kêu quang quác đâu đây… Mắt và tai của tôi vẫn là mắt trần mắt thịt… inputs ghi vào không xuyên qua lớp kính thủy tinh đắt tiền như Canon, Nikon, Fuji, Sony của mấy hội viên kỳ cựu Trúc Viên… Đó là cái tôi chưa lănh hội một sớm, một chiều được…
Chúng tôi chụp ở Mono Lake măi đến 10 giờ sáng mới về… Ăn uống qua loa chúng tôi đến Silver Lake, nơi đây lá vàng soi bóng mặt hồ, bao quanh với núi non trùng điệp….
Bác Dương Phụng lại lecture một lúc trước khi đoàn quân ra trận:
- Ai có enhancing filter th́ nhớ đem ra xài… nhớ đặt máy lên tripod…
Người mẫu Kiều Oanh lại tha thướt với chiếc áo dài mầu trắng trong rừng Thu đầy lá vàng… Cái reflector soi h́nh mặt nàng vừa đủ sáng, vừa đủ đẹp…Căn nhà gỗ cabin ven hồ xiêu vẹo cũng là nguồn đề tài cho photographer của Hội Trúc Viên.
Sau đó, bác Dương Phụng setup cho Kiều Oanh đứng ven mặt hồ soi bóng dưới rặng cây đầy lá vàng… Tôi chỉ biết bấm theo và cả tin rằng chuyến đi này hời to…. Mọi người bấm máy lia lịa…
Người mẫu h́nh như mệt ră rời v́ làm việc căng thẳng.
Đến xế trưa, bác Dương Phụng bảo mọi người chuẩn bị về lại San Jose và sẽ ghé lại nhà hàng Việt Nam ăn chút đỉnh trước khi về nhà.. và có th́ giờ xem h́nh của mọi người.
Trên xe trở về, tôi có dịp xem ảnh của Dưỡng Do Cơ Trịnh Tế… rơ ràng tôi đứng cùng chỗ với anh ta ở June Lake lúc chụp mặt trời mọc nhưng sao outcome của h́nh tôi khác xa với của ảnh?... Anh nheo mắt trả lời:
- Composition, composition, composition!!!! Anh về nhà dùng photoshop crop lại sẽ trông được hơn….
Th́ ra thế!!! Không đơn giản như tôi nghĩ, đừng tưởng theo bước chân người thợ săn là có thú mang về…. H́nh như tôi đă bắn phí cả đạn.. nhưng gần 500 tấm h́nh tôi đă chụp hy vọng có được vài cái… Chuyến sau chắc mẩm sẽ khá hơn…
Chúng tôi ghé lại quán phở Pasteur ở Union City… bác Phụng dặn ḍ mọi người nhớ show h́nh vào kỳ họp hàng tháng để rút tỉa kinh nghiệm…
Tôi bỗng nhận ra rằng chụp ảnh thời nay không c̣n là thú chơi vô thưởng, vô phạt mà là một nghệ thuật đeo đuổi lâu dài.. Gia nhập vào một nhóm nhiếp ảnh địa phương là một trong những cách để nâng tŕnh độ tay nghề của ḿnh…vừa tăng cường
sức khỏe, cứ xem bác Hội trưởng Trúc Viên th́ biết. Lại nữa được tiếp cận với nhiều người có kinh nghiệm chụp ảnh, người chơi ảnh học hỏi sẽ nhanh hơn… từ kỹ thuật đến mua sắm thiết bị thích hợp, ngay cả xử dụng các loại image processing software như photoshop cũng đỡ vất vả hơn.
Tôi chỉ nhớ nói lên lời cám ơn vói bác Dương Phụng trước khi ra về:
- Cám ơn bác, chuyến đi này tôi học được rất nhiều; bấy lâu nay tôi như
người cắt thịt, cắt không biết bao nhiêu pound thịt bằng con dao của ḿnh nay
mới biết ḿnh dùng lộn lưỡi cắt !!!….
Và nghẫm nghĩ lại "hồn bóng ai đă bị nhốt trong cái hộp sắt" tôi bỗng ph́ cười v́ cái hộp sắt con con ấy làm sao mà chứa cả hơn chục hồn người của Trúc Viên đă bị "hớp hồn" v́ cái thú đam mê Nhiếp ảnh của họ vốn dĩ tự thủa nào....
Nguyen Du Autumn of 2005
